नेपालको प्रसिद्ध धार्मिक तिर्थस्थल

रुरु ताल:

        रुरु क्षेत्रमा पर्यतन प्रबर्धन गर्ने उद्देश्यले काली गण्डकीको टतमा रुरु तालको निर्माण गरिएको हो।  बर्खामासमा गण्डकीले बगाएर लैजाने भएपनी अन्य समयमा आउने पर्यतकहरु लाइ लक्षित गरी यो तालको निर्माण गरिएको हो। सातजना ब्यक्तीहरुको निजी प्रयासमा निर्माण गरिएको यो ताल प्रत्येक बर्ष पुनरनिर्माण गर्ने लक्ष्य रहेको छ्। अहिले यो तालमा मत्स्य पालन भइराखेको छ्।

भिम्सेन पौवा:

          बिक्रम सम्वत १८७९ मा तत्कालिन प्रधानमन्त्री भिमसेन थापा द्वारा यो पौवाको निर्माण गरिएको हो। त्येसैले यसको नामपनी उनैको नाम बाट भिम्सेन पौवा राखिएको हो। यसै पौवाको बगलमा उनले आफ्नी आमाको इच्छा बमोजिम सत्येश्वोर महादेवको मन्दिर पनि निर्माण गरेका छन। यो मन्दिर र पौवाको बारेमा नेपालको इतीहासमा पढ्न पाइन्छ।
   

अर्गली दरबार: 

           बिक्रम संवत १९९७ सालमा तत्कालिन श्री३ प्रधानमन्त्री जुद्धशम्सेर राणा द्वारा निर्माण गरिएको अर्गली दरबार संम्रक्षणको अभावमा भग्नाबशेषमा परीणत हुन थालेको छ्। जुद्धशम्सेरले आफ्नो जिबनको उत्तरार्धमा रुरुक्षेत्रमा कल्पबास बस्नको लागि यो दरबारको निर्माण गरेका थिए। जुन दरबारमा बसेर उनी प्रत्येक दिन रिडी कालीगण्डकीमा स्नान गर्न आउथे। रुरुक्षेत्रको ईतिहास र पहिचान बनेको यो दरबारको संम्रक्षण हुन नसक्दा यहाँ भित्रका सामाग्रीहरु चोरिने क्रमले  दरबारको अस्तित्व नै मेटिने अवस्थामा पुगेको छ्।

 सत्यवती पोखरी:

          यो पोखरी रिडीको कुँडापानीमा रहेको छ्। अर्गली निवासी गणपती भट्टराई द्वारा निर्माण गरिएको यो पोखरीको समिपमा सत्वती मन्दिर पनि रहेको छ्। सुन्दर बगैचाको बिचमा रहेको यो पोखरीमा श्रावन महिनामा पुस्करिणी स्नान मेला लाग्ने गर्छ भने राम नवमी र शिवरात्रीमा बिशेष मेला लग्ने गर्छ। यो स्थान बनभोज गर्नेहरुको लागि अत्यन्तै लोकप्रिय स्थान मानिन्छ।

हनुमान थान:

 

 
            रिडी बजारको पुर्बिय भागको पहाडमा ठुलो हनुमान शिला रहेको छ्,जसलाई रुरु क्षेत्रमा हनुमान थान भनेर चिनिन्छ। धार्मिक मान्यता अनुसार भगवान ह्रिशिकेशको दर्शन गर्नको लागि हनुमान यो स्थानमा आएर बसेको भन्ने भनाइ रहेको छ्,जुन ह्रिशिकेश मन्दिरको सम्मुखमा पर्छ्। मनिसहरु यो स्थानमा हनुमानको दर्शन तथा बन भोजको लागि जाने गर्छ्न।

अचम्मेश्वोर गुफा :

          यो गुफा रिडी बजार भन्दा करीब ४ किलोमिटर टाढा साँघुरेमा रहेको छ्। दुइ वटा पहाडको बिचको अत्यन्तै साँघुरो स्थान बाट कालीगन्डकी बगेको हुनाले यस स्थान लाइ साँघुरे भनिएको हो। यही चट्टानले बनेको पहाडको अत्यन्तै कठिन स्थानमा यो गुफा रहेको छ्। गुफा भित्र बिभिन्न आक्रतीका मुर्तीहरु तथा शिवलिङ रहेको छ्। जुन आपसेआप उत्पत्ती भएको हो। विश्वाश यो गरिन्छ कि यो गुफामा बसेर ऋशीमहर्शीहरुले तपस्या गर्थे। अत्यन्तै जोखिम पूर्ण स्थानमा रहेको यो गुफामा केही बर्ष अघी सम्म मानिसहरु डुंगा र डोरीको सहायताले जाने गर्थे,जुन यात्रा अत्यन्तै खतरनाक मानिन्थियो। हाल यो गुफामा शिव रात्री एक दिनको लागि स्थानिय मानिसहरु द्वारा बाँसको भर्याङ बनाइ सजिलै सँग जान सकिने बनाइएको छ्। अरु समयमा पानीको तिब्र बहाब तथा बर्षामा बाढी आउने भएकोले यस स्थानमा बनाइने बाँसको भर्याङ हटाइन्छ। यहाँ प्रत्येक शिवरात्रीको दिन मानिसहरुको दर्शन गर्न भिड लाग्ने गर्छ। 

गल्फुले गुफा(परिसर):

         रिडी बजार भन्दा केही माथी रहेको यो परिसरले पौराणीक महत्वो राख्ने गर्छ। यसै गल्फुल परिसरमा देवदत्त ऋषीकी पुत्री रुरु कन्याको जन्म तथा तपस्या स्थल रहेको विश्वाश गरिन्छ। यहाँ करीब ६ वटा वोडारहरु रहेको छ् जुन ओडारमा बसेर रुरु कन्याले तपस्या गरेको विश्वाश रहेको छ्। त्यसैले यस स्थानमा रुरु कन्याको मन्दिर निर्माण गरिएको छ्। यसै परिसरमा देवदत्त ऋशीको १३ फिट अग्लो मुर्तीपनी निर्माण गरिएको छ्। शान्ता र रमणिय रहेको यो स्थल पर्यटकहरुको लागि आकर्षणको केन्द्र बन्ने गरेको छ्। यो स्थल बनभोजको लागि उपर्युक्त मानिन्छ।   

कमल पोखरी गुफा:       

     

             यो गुफाको निर्माण उद्दालक अबधुत बाबाले गरेका हुन । यसको समिपमा हनुमानको मन्दिर पनि निर्माण गरिएको छ्। गुफामा बाह्रै महिना घाम लाग्न नसक्ने हुनाले शितल रहेको छ् भने यो स्थान शान्तमय समेत रहेको छ्। त्यसैले यहाँ कुनैन कुनै सन्त महन्तहरुको वास हुने गरेको छ्। यो गुफा कमल पोखरीमा रहेको छ्। 

भिर्गुतुङेश्वोर गुफा: 

            यो गुफा रिडीको पुलक्याम्प(चन्डीभञ्ज्याङ गाबिस अन्तर्गत)मा रहेको छ्। पौराणिक मान्यता अनुसार यसै स्थानमा सतीदेवीको दन्त पतन भएको विश्वाश गरिन्छ,जुन कुरा स्वस्थानी कथामा समेत उल्लेख गरिएको छ्। यस गुफा भित्र शिव,पार्बती र गणेश भगवानको मुर्ती रहेको थियो जसको माथिलो भाग बाट नियमित रुपमा जल बर्षा हुने गर्थियो। तर २०४२ सालमा आएको भीषण बाढीका कारण यो गुफा पुरिन गयो। हाल यसको उत्खनन गरिएको छ् जहाँ गणेश र पार्वतीको मुर्ती मात्रा फेला परेको छ्। दर्शनार्थीहरुको यस गुफामा बिशेषगरिकन शिवरात्री,फागुपुर्णिमा र श्रावण महिनामा भिड लाग्ने गर्छ। 

आनन्द कुटी:   

          यो  कुटी  काली गण्डकीको तत नजिक रमणिय बगैचाको बिचमा रहेको छ्। यसको निर्माण बैष्णब कप्टान राणा र पूर्ण मान प्रधानले गरेका हुन। अहिले यो कुटी संरक्षणको अभाबमा जिर्ण बनेको छ्। यसको आसपासमा आँप,इमिली र अमलाको रुखहरुले घेरिएर अती सुन्दर बगैचा बनेको छ्। जहाँ गर्मी मौशममा मनिसहरु घुम्न तथा फलफुल खान जान्छन।

देव्दत्त ऋषीको मुर्ती :

       २०६६ सालमा रुरु रेशुङा सम्रक्षण तथा पर्यतन बिकास समितीले यो मुर्तीको निर्माण गरेको हो। गलफुल परिसरमा निर्माण गरिएको यो मुर्तीको उचाइ १३ फिट रहेको छ्। यसै स्थानमा देवदत्त ऋषीकी पुत्री रुरु कन्याले तपस्या गरेर मुक्ती पाएकिले देवदत्त ऋषीको मुर्ती यहाँ निर्माण गरिएको हो जहाँ रुरु कन्याको मन्दिर समेत रहेको छ्। 

रिडी खोला जल बिद्युत आयोजना:

 

       

            करीब ४० करोड रुपैयाको लागतमा निर्माण गरिएको रिडी हाइड्रोपावरको बिद्युत क्षमता २।४ मेघावात रहेको छ्। २०६४ भाद्र २३ बाट निर्माण सुरु गरिएको यो परीयोजनाले ०६६ कार्तिक १० गते बाट  ब्यबसायीक उत्पादन स्रुरु गरेको हो। बिद्युत उत्पादनको लागि यसको बाँध दिगाम गाबिसको सातमुरेमा निर्माण गरिएको छ् भने पावर हाउस रुरु गाबिसको ७ नं वडामा निर्माण गरिएको छ्। यहाँ बाट उत्पादन हुने बिद्युत गुल्मी,पाल्पा र अर्घाखाँची लगायतका जिल्लाहरुमा आपुर्ती हुने गर्छ। यो परीयोजनाले रिडी बजार लाइ मात्र नभइ समग्र गुल्मी जिल्ला लाईनै लोडसेडिङ मुक्त बनाएको छ।