काठमाडौ, वैशाख २२ - संविधानप्रति जनताको अपनत्व सुनिश्चित गरी जनता र राज्यबीच बलियो सम्बन्ध स्थापना गर्नको लागि संविधानसभालाई प्रयोग गर्ने गरिन्छ । नेपालमा निर्वाचितजस्तो संविधानसभा समावेशी हुन्छ ।
नेपालमा संविधान निर्माण हुने लागेको पाँचौं पटक हो । विगतका संविधान विज्ञहरूले लेखेका थिए । संविधानसभाको प्रयोग भएको थिएन । ती संविधानहरू लामो समयसम्म टिकेनन् ।.
संबैभन्दा पहिले राणा प्रधानमन्त्री पद्मशम्सेरले २००४ सालमा 'नेपाल सरकार वैधानिक कानुन २००४' नामको संविधान बनाए । तर यो संविधान घोषणा
नभई मोहनशम्शेरद्वारा पद्मशम्सेर सत्ताबाट हटाइए । त्यसैले लागू हुन पाएन । यो संविधान भारतबाट विज्ञहरू बोलाएर निर्माण गरिएको थियो । यो संविधानमा दुई सदनात्मक व्यवस्थापिका र प्रधानमन्त्रीलाई उल्लेख्य अधिकार प्रदान गरिएको थियो ।
२००७ सालमा 'नेपालको अन्तरिम शासन विधान २००७' अर्को संविधान बन्यो । यो नेपालमा लागू भएको पहिलो संविधान हो । तत्कालीन राजा त्रिभुवनले भारतीय विज्ञहरूसँग सहकार्य गरी बनाएका थिए ।
यस अन्तरिम संविधानले देशको कार्यकारी, व्यवथापकीय तथा न्यायिक अधिकारहरू राजाको हातमा राखिदिएको थियो ।
यद्यपि यस संविधानले राजकीय सत्ता हासिल गर्न संविधानसभाको निर्वाचनको आह्वान गरेको थियो तर सो निर्वाचन भएन ।
२०१५ सालमा अर्को संविधान बन्यो । यस संविधानले विभिन्न महत्त्वपूर्ण अधिकारहरू राजामा निहित गरिदियो । तत्कालीन सरकार राजा महेन्द्रले २०१७ सालमा प्रधानमन्त्रीलाई बर्खास्त शासन हातमा लिए । त्यसपछि २०१९ सालमा अर्को संविधान बन्यो ।
झन्डै ३० वर्षको पञ्चायत ढलेपछि २०४७ साल कात्तिक २३ मा राजनीतिक दल र तत्कालीन राजाका प्रतिनिधि सम्मिलित समितिले 'नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७' निर्माण गर्यो । यो संविधान २०६३ सालसम्म लागू भयो । दोस्रो जनआन्दोलन सफल भएर गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०३६ सालमा फेरि अर्को अन्तरिम संविधान बनेको छ । हाल यही संविधान लागू भइरहेको छ ।
अब संविधानसभाबाट निर्माण हुने संविधानले मात्र हालको अन्तरिम संविधानलाई विस्थापन गर्न सक्छ ।
नेपालमा संविधान निर्माण हुने लागेको पाँचौं पटक हो । विगतका संविधान विज्ञहरूले लेखेका थिए । संविधानसभाको प्रयोग भएको थिएन । ती संविधानहरू लामो समयसम्म टिकेनन् ।.
संबैभन्दा पहिले राणा प्रधानमन्त्री पद्मशम्सेरले २००४ सालमा 'नेपाल सरकार वैधानिक कानुन २००४' नामको संविधान बनाए । तर यो संविधान घोषणा
नभई मोहनशम्शेरद्वारा पद्मशम्सेर सत्ताबाट हटाइए । त्यसैले लागू हुन पाएन । यो संविधान भारतबाट विज्ञहरू बोलाएर निर्माण गरिएको थियो । यो संविधानमा दुई सदनात्मक व्यवस्थापिका र प्रधानमन्त्रीलाई उल्लेख्य अधिकार प्रदान गरिएको थियो ।
२००७ सालमा 'नेपालको अन्तरिम शासन विधान २००७' अर्को संविधान बन्यो । यो नेपालमा लागू भएको पहिलो संविधान हो । तत्कालीन राजा त्रिभुवनले भारतीय विज्ञहरूसँग सहकार्य गरी बनाएका थिए ।
यस अन्तरिम संविधानले देशको कार्यकारी, व्यवथापकीय तथा न्यायिक अधिकारहरू राजाको हातमा राखिदिएको थियो ।
यद्यपि यस संविधानले राजकीय सत्ता हासिल गर्न संविधानसभाको निर्वाचनको आह्वान गरेको थियो तर सो निर्वाचन भएन ।
२०१५ सालमा अर्को संविधान बन्यो । यस संविधानले विभिन्न महत्त्वपूर्ण अधिकारहरू राजामा निहित गरिदियो । तत्कालीन सरकार राजा महेन्द्रले २०१७ सालमा प्रधानमन्त्रीलाई बर्खास्त शासन हातमा लिए । त्यसपछि २०१९ सालमा अर्को संविधान बन्यो ।
झन्डै ३० वर्षको पञ्चायत ढलेपछि २०४७ साल कात्तिक २३ मा राजनीतिक दल र तत्कालीन राजाका प्रतिनिधि सम्मिलित समितिले 'नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७' निर्माण गर्यो । यो संविधान २०६३ सालसम्म लागू भयो । दोस्रो जनआन्दोलन सफल भएर गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०३६ सालमा फेरि अर्को अन्तरिम संविधान बनेको छ । हाल यही संविधान लागू भइरहेको छ ।
अब संविधानसभाबाट निर्माण हुने संविधानले मात्र हालको अन्तरिम संविधानलाई विस्थापन गर्न सक्छ ।
