कसरी कसरी बन्छ नागरिकता
कान्तिपुर संवाददाता
काठमाडौ, वैशाख १७ - यही देशमा जन्मिएर पनि प्रक्रिया पुर्याउन नसक्दा थुप्रै नागरिकहरु नागरिकताबाट वञ्चित भइरहेका छन् । अहिले पनि बाबुको पहिचान नभएका, एकल महिला, दलित, मधेसी लगायतले नागरिकता पाउन सकिरहेका छैनन् । तर शक्ति र पैसाको आडमा विदेशीले भने धमाधम नागरिकता लिइरहेको घटना पछिल्ला दिनमा उदांगिँदै गएको छ । जिल्ला सहकर्मीहरु इनरुवाबाट अवधेशकुमार झा, काँकडभिट्टाबाट पर्वत पोर्तेल, विराटनगरबाट विनोद भण्डारी, राजविराजबाट जितेन्द्र खड्गा, कपिलवस्तुबाट मनोज पौडेल, वीरगन्जबाट भूषण यादव नेपालगन्जबाट जनक नेपाल र बर्दियाबाट कमल पन्थीको रिपोर्ट
भारतको बिहारबाट १५ वर्षअघि नेपाल छिरेका इमाजुद्दीन मियाले सुनसरीको श्रीपुर जब्दी गाविसबाट नागरिकता लिए । त्यसपछि उनले घर पनि बनाए र श्रीपुरमा दुई कठ्ठा खेत पनि जोडे । उनले नेपाली र भारतीय नागरिक भएर दुवैतर्फको सेवा सुविधा लिँदै आए । छोरा महबुब आलमको समेत नागरिकता लिएका उनको नेपाल बसाइ त्यतिमै सीमित भएन । केही दिनअघि उनले किर्ते छोरा बनाएर बंगलादेशी नागरिक हासिम आलमलाई समेत नागरिकता दिलाए । आलम विदेश जाँदै गर्दा राजधानीमा पक्राउ परेपछि सोधखोज हुँदा बुवा बनिदिने इमाजुद्दीन पनि बिहारको नागरिक भएको खुलेको हो ।
अन्तर्राष्ट्रिय कुख्यात अपराधीसमेत रहेका अर्का बंगलादेशी असरफ अली धेरै दिन नेपाल बसे । अरू जिल्लाबाट उनको नागरिकता बन्न नसकेपछि सुनसरी जिल्ला प्रशासनबाट पनि गत वर्ष सहज रूपमा लिन सके । भारतीय नागरिक चन्द्रमोहन शर्मा नेपाली नागरिकता बनाउने 'दलाल' खोज्दै इनरुवा आए । उनको भेट भयो सुनसरीमा सक्रिय गैरनेपाली नागरिकता बनाउने समूहसँग । उक्त समूहले गाविसदेखिकै कागज किर्ते बनाई गत वर्ष मंसिर ११ गते प्रशासन कार्यालयबाट उनको नागरिकता बनाइदियो ।
यी केही प्रतिनिधिमूलक घटनाहरूमात्र हुन् । सुनसरी प्रशासनबाट केही वर्षयता गैरनेपालीले नागरिकता लिने क्रम बढेको छ । गाविसदेखि प्रशासन कार्यालयसम्मका कर्मचारीलाई मिलाएर भारतीय, पाकिस्तानी र बंगलादेशीले सुनसरीबाट नागरिकता बन्ने क्रम बढ्यो ।
नेपाल नागरिकता ऐन, २०६३ (संशोधन) मा कुनै विदेशीले नेपाली नागरिकता लिनेलाई १ देखि ५ वर्षसम्म कैद र ५० हजारदेखि १ लाखसम्म जरिवाना वा दुवै हुन सक्ने प्रावधान छ । ऐनले नागरिकता दिलाउन संलग्नलाई ६ महिनादेखि ३ वर्षसम्म कैद र २५ हजारदेखि ५० हजारसम्म जरिवाना वा दुवै हुन सक्ने उल्लेख छ । किर्ते प्रमाणपत्र खडा गर्ने गराउनेको हकमा पनि १ वर्षदेखि ५ वर्षसम्म कैद र २० हजारदेखि १ लाखसम्म जरिवाना व्यवस्था छ ।
मंसिरमा सुनसरीबाट नागरिकता लिएका भारतीय नागरिक चन्द्रमोहन शर्माको कागजात प्रशासनबाटै हराएको र अन्यत्रैका गाविस सचिवको सिफारिसबाट नागरिकता दिएको देखिएको थियो । उनले लेखाएको गाविस कप्तानगन्जमा सचिव नै नरहेका व्यक्ति सिफारिसकर्ता भएको जिल्ला प्रशासनको नागरिकता रजिस्टरमा देखिएको छ । शर्माले कप्तानगन्ज ८ निवासी रामजतन शर्माको छोरा भई मंसिर ११ गते सुनसरीबाट नागरिकता लिए । प्रशासनको मुद्दाअनुसार जिल्लामा सातवटा किर्ते नागरिकतासम्बन्धी मुद्दा चलिरहेको छ ।
काँकडभिट्टामा ०६६ सालमा भारत सिक्किमका मुख्यमन्त्री पवन चाम्लिङले झापाबाट नागरिकता लिएको हल्ला चर्चाको विषय बन्यो । उनीविरुद्ध उजुरी भने परेन । उनले ०३७ सालतिर लिएको भनिएको नागरिकतामा नाम, थर सही भए पनि ठेगाना इलामको शनिश्चरे गाविस ५ बुधबारे उल्लेख गरिएको त्यस गाविसका कर्मचारी केशर परियारले जानकारी दिए ।
चाम्लिङ नागरिकता प्रकरणमा गाविसका पियन चन्द्र भट्टराई तीन महिना निलम्बनमा परे । परियारका अनुसार चाम्लिङको नागरिकता प्रकरणले नेपालमा भन्दा भारतमा बढी महत्त्व पाएको थियो । भारतीय सर्वोच्च अदालतले हालसालै चाम्लिङलाई निर्दोष ठहर गर्दै सफाइ दिएको छ ।
झापा प्रशासनले यसपटक भने आफू नेपाली भएको भन्दै नागरिकता लिने एक जनाविरुद्ध जिल्ला अदालतमा मुद्दा दायर गरेको छ । उसले दायर गरेको यो सम्भवतः नागरिकतासम्बन्धी पहिलो मुद्दा हो । ०५२ वैशाख १४ गते अनारमनी ७ बाट ०१२८१६०४ नं. को नागरिकता लिएको देखिन्छ ।
राष्ट्रवादी युवा समूहको उजुरीका आधारमा प्रशासनले गत माघमा झापा अनारमनी ७ का राजकुमार साहविरुद्ध अदालतमा मुद्दा दर्ता गराएको हो । साहकै सिफारिसमा पत्नी प्रमिलाले १६४६ र छोरी राधाले ०१९८१४३६ नं. को नागरिकता लिएको पुष्टि हुन्छ ।
भारतसँगको खुला सीमाका कारण झापाबाट धेरै गैरनेपालीले नागरिकता लिएको अनुमान रहे पनि उजुरी नपरेकाले पुष्टि हुन सकेको छैन । 'गैरनेपालीले नागरिकता लिएको विषयमा उजुरी आएको छैन,' प्रमुख जिल्ला अधिकारी शशिशेखर श्रेष्ठ भन्छन्, 'त्यसैले नेपाली र गैरनेपाली भनेर छुट्याएर कारबाही गर्न सक्ने अवस्था देखिँदैन । ०६३ सालमा दलीय सहमतिका आधारमा वितरण गरिएको नागरिकता सयौं भारतीय र भुटानी नागरिकले प्राप्त गरे ।
प्रशासनले झापा चकचकीका सुक्ले मुर्मुविरुद्ध डेढ महिनाअघि उजुरी परेको जनाएको छ । गलत मान्छेले नागरिकता पायो भनेर मुर्मुविरुद्ध बेनामे उजुरी आएको तर पुष्टि हुन नसकेको प्रशासन मुद्दा फाँटका डमरुवल्लभ गड्तौलाले जानकारी दिए ।
मोरङको शनिश्चरे भुटानी शरणार्थी शिविरका शरणार्थीले नेपाली नागरिकता लिएको पाइएको छ । नेपाली नागरिकता लिएका केही शरणार्थी मोरङकै अमरदहमा स्थायी बसोबास गर्दै आएका छन् ।
उनकी ७५ वषर्ीया सासू तिलारूपा सिवाकोटी सरकारले उपलब्ध गराउने वृद्ध भत्तासमेत लिने गरेकी छन् । शिविरकै सेक्टर-जे बस्ने भक्तबहादुर वाग्ले र रामबहादुर वाग्लेले पनि दुई वर्ष पहिला नक्कली बाबु बनाई नेपाली नागरिकता र राहदानी लिएर साउदी अरब पुगेको खुलासा भएको छ ।
सप्तरीमा मात्रै २ सयभन्दा बढी गैरनेपालीले नागरिकता लिएको पाइएको छ । नक्क्ली विवरण पेस गरी भारतीय नागरिकले नेपाली नागरिकता लिएका हुन् ।
जिल्ला प्रशासनमा ६ जना भारतीयले नेपाली नागरिकता लिएको भन्दै उजुरी परेको छ । नेपाली नागरिकता लिनेमा भारतीय सर्वसाधारणदेखि कुख्यात डनसम्म छन् । नागरिकता दिलाउन गाविसदेखि प्रशासन कार्यालयसम्मका कर्मचारीको मिलोमतो रहेको स्रोतको भनाइ छ ।
प्रशासन कार्यालय र इलाका प्रशासन कञ्चनपुरका कर्मचारीको मिलोमतोमा भारतीय नागरिकलाई नेपाली नागरिकता प्रदान गरिएको तथ्य भेटिएको छ ।
प्रशासन कार्यालयको मुद्दा फाँटका सुब्बा प्रेम भट्टराईले भारतीयले नेपाली नागरिकता लिएको विषयमा छानबिन भइरहेको र नक्कली नागरिकता पाउने भोला दास र उसलाई नक्कली छोरा बनाएर नक्कली विवरण दिने भारदह ६ का श्यामसुन्दर दासमाथि पक्राउ आदेश जारी गरिएको बताए ।
सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी होमबहादुर खड्कासमक्ष श्यामसुन्दरले दिएको बयानमा भारतीय नागरिक भोलालाई नेपाली नागरिकता दिलाउनमा भारदहका सचिव कवितलाल यादव, मुखिया महेन्द्र मुखियासहित स्थानीय केही व्यक्तिसमेत मिलोमतो रहेको बताएका थिए ।
यस्तै भारतीय कुख्यात डन धीरेन्द्र यादवले समेत नेपाली नागरिकता दुई जिल्लाबाट फरक फरकको नाममा लिएको पाइएको छ । ०६७ फागुन १२ मा खटिएको नागरिकता टोलीबाट यादवले सप्तरीको वभनगामा कट्टी गाविस २ निवासी बुवा शंकर यादव र आफू महावीर यादव भन्ने नाममा नागरिकता लिएका थिए । उनले सुनसरीको पश्चिम कुशाहा गाविस १ निवासी महेश यादवको नामबाट पनि नागरिकता लिएका छन् ।
राजविराज नगरपालिका ३ ठेगाना देखाएर भारतीय नागरिक विमल साहले पनि बुवा कालिप्रसादको नामबाट २७ पुस ०६७ मा नेपाली नागरिकता लिए । ०६७ कात्तिक ११ मा हर्दिया गाविसबाट विष्णु गेलाल भनिने व्यक्तिले स्थानीय वेदप्रकाशलाई बुवा बनाएर नागरिकता लिए ।
प्रजिअ कैलाशनाथ खरेलले गैरनेपालीले नागरिकता लिएको विषयमा उजुरी परेको बताउँदै यस्ता मुद्दाहरुको छानबिन थालेको बताए ।
नेपालगन्जमा झूटो विवरण दिई नागरिकता लिने गैरनागरिकबारे छानबिन सुरु गरिएको छ । बाँके र बर्दियामा उजुरीको संख्या बढे पनि पुष्टि भएरै बदर भएका घटना न्यून छन् ।
अधिकांश विवादित नागरिकता दलीय संयन्त्रको सिफारिसमा ०६३ मा वितरण गरिएका हुन् । गुलरिया नगरपालिका निवासी रामप्रसाद लोनिया, गुन्नु गडरिया, चेतनाथ भुर्जी, बैजनाथ भुर्जी र मान्साराम भुर्जीको नागरिकता छानबिनपछि गृह मन्त्रालयले बदर गरेको छ ।
उजुरीकै आधारमा गुलरिया नगरपालिका ८ का विष्णुकुमार सुनार, गुलरिया नपा १२ का अजमेर जोलाहाको नागरिकता खिची आवश्यक अनुसन्धान गरिरहेको स्थानीय प्रशासनले जनाएको छ । तत्कालीन प्रशासकीय अधिकृत तीर्थ भट्टराईले उनको नागरिकतामा हस्ताक्ष्ार गरेका थिए ।
भारत देवरिया घर भई उत्तरप्रदेश राज्यको बहराइच जिल्लास्थित स्थायी घर भएका दुर्गेश गुप्ताको नागरिकता छानबिन दायरामा परेको प्रशासन स्रोतले जनाएको छ । प्रजिअ रामकृष्ण सुवेदीले झूटो विवरण दिई नागरिकता लिएकामाथि छानबिन गरि आवश्यक कारबाही गरिने बताए ।
दाङको देउखुरी क्षेत्रमा गैरनागरिकले नागरिकता लिने केही प्रयास गरेको प्रशासनले स्विकारेको छ । हालसम्म अनुसन्धानमै भने एउटामात्रै छ । इलाका प्रशासन लमहीमा मात्रै हालसम्म अंग नपुगेका दुईवटा आवेदन आएको इलाका प्रमुख प्रदीप श्रेष्ठले बताए ।
जिल्लाका अन्य क्षेत्रमा यस्तो समस्या नभएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी ऋषिराम ढकालले बताए ।
सीमावर्ती विहार पूर्वी चम्पारण पिपराका ४१ वषर्ीय अमरेन्द्र प्रसादले ०६३ चैत ११ मा वीरगन्ज उपमहानगरपालिका १३ बाट नेपाली नागरिकता बनाएको प्रमाण फेला परेको छ । ३४१०२२/४८ नम्बरको नागरिकता लिएका अमरेन्द्रले उपमहानगर भित्रै छपकैयामा ६ कित्ता जग्गासमेत जोडेका छन् ।
६ महिनाको अवधिमा जिल्ला प्रशासन पर्सामा २५ जना भारतीयले झुक्याएर नेपाली नागरिकता लिएको उजुरी परेको मुद्दा अधिकृत ललित झाले बताए । स्थानीय दलकै सिफारिसमा गैरनेपालीले नागरिकता पाएकाले अनुसन्धानमा कठिनाइ भइरहेको प्रजिअ नागेन्द्र झाले बताए । उनले भने, 'प्रारम्भिक अनुसन्धानमै असहयोग भएको छ ।'
गत माघमा भारत विहारको पूर्वी चम्पारण अरेराज थाना सरैयापिपरा गाउँ निवासी अमरेन्द्र प्रसादले नागरिकता टोलीमार्फत वीरगन्ज १३ बाट ३४१०२२ नम्बरको लिएका नागरिकता विरुद्धमा प्रसादको भारतीय रासन कार्डलगायत प्रमाणसहित प्रशासनमा उजुरी परेको छ । पूर्वी चम्पारणकै जैतापुर लक्ष्मनवा निवासी नन्दकिशोर दास तत्वा, सुदामा साह तेलीले पर्साको सबैठवा गाविसबाट नागरिकता लिन सफल भएको स्थानीय रामबाबु प्रसाद चौरसियाले उजुरी दिएका छन् ।
सीमावर्ती घोडासन, रक्सौल, सुगौली बजारबाट वीरगन्ज र आसपासका क्षेत्रमा व्यापार व्यवसाय गरिरहेका अधिकांश भारतीयहरूले नागरिकता हासिल गरेपछि पछिल्लो समयमा घर बनाउन थालेका छन् । मालपोत कार्यालयको स्रेस्ता अनुसार सहरको पूर्व र पश्चिममा बसेको नयाँ बस्तीमा अधिकांश घर अभियानकै समयमा नागरिकता लिनेहरूको देखिन्छ ।
कुख्यात अपराधी बब्लु श्रीवास्तवले १२ वर्षअघि कपिलवस्तुको जबाभारी गाविसबाट नेपाली नागरिकता लिएको ठाउँ हो यो । भारतीय जेलमा रहेका उनकै निर्देशनमा पूर्वराज्यमन्त्री मिर्जादिलसाद बेगको हत्या भयो । त्यस्तै कुख्यात भारतीय अपराधी त्रिलोकसिंह शाहीले ४ वर्षअघि कपिलवस्तुको कृष्णनगरबाट खटिएको टोलीबाटै नागरिकता लिएका थिए ।
त्यस्तै कुख्यात अपराधी इब्राहिम मुसलमानले कपिलवस्तुको अभिराब गाविसबाट ४ वर्षअघि नेपाली नागरिकता लिएको खुलासा भएको छ । उनीमाथि पाकिस्तानी गुप्तचर संस्था आईएसआईको एजेन्ट रहेको आरोप छ । भारतीय प्रहरीको सर्वाधिक खोजीमा रहेका बेला उनले नेपाली नागरिकता लिएको रहस्य सार्वजनिक भएको हो ।
उजुरीलगत्तै प्रहरीले उनलाई गत वर्ष माघको पहिलो साता पक्राउ गरी सार्वजनिक तथा हातहतियारसम्बन्धी मुद्दा चलाएको थियो । प्रहरीले उनलाई रूपन्देही भैरहवाबाट पक्राउ गरी कपिलवस्तु पठाएको थियो । उनीसँगै उनका कान्छो छोरा ताहिरसमेत पक्राउ परेका छन् । नेपाली नागरिकता बनाएर सजिलै नेपालमा बस्न सकिन्छ भनेर लाखौं खर्च गरी उनले नेपाली नागरिकता बनाएका थिए । इब्राहिमले ५० हजार दिएर टोलीबाट ३८३०१२/०६४ नम्बरको नागरिकता लिएका थिए । स्रोतअनुसार सरजमिन र सनाखत गर्नेलाई एक/एक हजार, गाविस सचिवलाई ५ हजार, दलका प्रतिनिधिलाई तीन/तीन हजार, टोली प्रमुखलाई १० हजार तथा एक दलाललाई ४० हजार दिएर उनले नागरिकता बनाउन सफल भएका थिए ।
उनले पैसाको बलमा ०६३ माघ गाविसमा खटिएको टोलीबाट नागरिकता लिएका थिए । जन्मका आधारमा नागरिकता पाउन सफल भएका इब्राहिम भारतको उत्तर प्रदेशअन्तर्गत बहराइचको नजिरपुरा गाउँवासी हुन् ।
नागरिकताकै आधारमा इब्राहिमले प्रशासन कार्यालयबाट ३७१०५०२ नम्बरको राहदानीसमेत बनाएका थिए । श्रीमती मीना बेगमलाई उनले वैवाहिक अंगीकृत आधारमा ३८१०१२/१९६३ नम्बरको नागरिकता दिलाएका छन् ।
सबै प्रक्रिया पूरा गरी आफूले इब्राहिमलाई नागरिकता प्रदान गरेको टोली प्रमुख कृपाशंकर गुप्ताले बताए । बेनामे उजुरी गरेका आधारमा उनको नागरिकता छानबिन भएको थियो । भारतीय दबाबपछि गृह मन्त्रालयले मन्त्रीस्तरीय निर्णय गरी उक्त नागरिकता खारेज गरेको थियो ।
त्यसैगरी ४ वर्षअघि गैरनेपालीलाई नागरिकता दिएको प्रकरणलाई स्थानीय प्रशासनले अझै टुङ्गो लगाउन सकेको छैन । पैसाको बलमा गैरनेपालीलाई नागरिकता लिएको भन्दै माओवादीले जिल्लाको दक्षिण बलुहवा गाविसबाट १४ थान नागरिकता प्रमाणपत्र कब्जामा लिएर छानबिनका लागि प्रशासनलाई बुझाएको थियो ।
०६३ फागुनमा तत्कालीन प्रजिअ नरेन्द्र दाहाललाई बुझाएको उक्त नागरिकताका विषय अहिले तामेलीमा रहेको छ । ४ वर्ष बढी भइसक्दा पनि जिल्ला प्रशासन कार्यालयले नागरिकता प्रकरणका फाइल थन्क्याएर राखेको छ । यो प्रकरणले समयमै निकास नपाउँदा अरू शंकास्पद नागरिकताको पनि छानबिन हुन सकेको छैन ।
सरकारद्वारा गाउँगाउँमा पठाइएका नागरिकता टोलीद्वारा नागरिकता वितरण भइरहेका बेला ०६३ फागुन १७ मा बलुहवा गाविसबाट भारतीयले नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्र लगिरहेको थाहा पाएपछि पुगेका माओवादी जिल्ला नेताहरूको टोलीले ३२ थान नागरिकता कब्जा लिएका थिए ।
जिल्लामा ४ वर्षअघि खटिएको नागरिकता टोलीले वंशज, जन्मसिद्ध र वैवाहिक अंगीकृत गरी ४९ हजार ८ सय १४ नागरिकता वितरण गरेकामा ७२ वटा सम्बन्धमा उजुरी परेको छ ।
भारतीय नागरिक तुसार अधिकारीले एजाज अहमदको नामबाट नागरिकता लिएको उजुरी गत फागुनमै प्रशासनले छानबिन थालेको थियो । उजुरी परेको ८ महिनापछि मात्र उनलाई प्रशासनमा हाजिर गराएको थियो । जिल्लाको सिहोखोर ९ मा बस्दै आएका उनलाई प्रशासनले छानबिनका नाममा सादा तारेखमा राखेको छ ।
भारत पश्चिम बंगालस्थित नदीया जिल्ला कठघडा गाउँ थाना कृष्णानगरका तुसारले पैसा खर्च गरेर ४ वर्षअघि खटिएको टोलीबाट नागरिकता लिएको बताएको छ । उनले तिर्तिखी गाविसमा खटेको टोलीबाट ३० हजार खर्चेर ०६३ फागुन ३० मा नागरिकता लिएका हुन् ।
प्रकाशित मिति: २०६८ वैशाख १७ ०८:४९
कान्तिपुर संवाददाता
काठमाडौ, वैशाख १७ - यही देशमा जन्मिएर पनि प्रक्रिया पुर्याउन नसक्दा थुप्रै नागरिकहरु नागरिकताबाट वञ्चित भइरहेका छन् । अहिले पनि बाबुको पहिचान नभएका, एकल महिला, दलित, मधेसी लगायतले नागरिकता पाउन सकिरहेका छैनन् । तर शक्ति र पैसाको आडमा विदेशीले भने धमाधम नागरिकता लिइरहेको घटना पछिल्ला दिनमा उदांगिँदै गएको छ । जिल्ला सहकर्मीहरु इनरुवाबाट अवधेशकुमार झा, काँकडभिट्टाबाट पर्वत पोर्तेल, विराटनगरबाट विनोद भण्डारी, राजविराजबाट जितेन्द्र खड्गा, कपिलवस्तुबाट मनोज पौडेल, वीरगन्जबाट भूषण यादव नेपालगन्जबाट जनक नेपाल र बर्दियाबाट कमल पन्थीको रिपोर्ट
भारतको बिहारबाट १५ वर्षअघि नेपाल छिरेका इमाजुद्दीन मियाले सुनसरीको श्रीपुर जब्दी गाविसबाट नागरिकता लिए । त्यसपछि उनले घर पनि बनाए र श्रीपुरमा दुई कठ्ठा खेत पनि जोडे । उनले नेपाली र भारतीय नागरिक भएर दुवैतर्फको सेवा सुविधा लिँदै आए । छोरा महबुब आलमको समेत नागरिकता लिएका उनको नेपाल बसाइ त्यतिमै सीमित भएन । केही दिनअघि उनले किर्ते छोरा बनाएर बंगलादेशी नागरिक हासिम आलमलाई समेत नागरिकता दिलाए । आलम विदेश जाँदै गर्दा राजधानीमा पक्राउ परेपछि सोधखोज हुँदा बुवा बनिदिने इमाजुद्दीन पनि बिहारको नागरिक भएको खुलेको हो ।
अन्तर्राष्ट्रिय कुख्यात अपराधीसमेत रहेका अर्का बंगलादेशी असरफ अली धेरै दिन नेपाल बसे । अरू जिल्लाबाट उनको नागरिकता बन्न नसकेपछि सुनसरी जिल्ला प्रशासनबाट पनि गत वर्ष सहज रूपमा लिन सके । भारतीय नागरिक चन्द्रमोहन शर्मा नेपाली नागरिकता बनाउने 'दलाल' खोज्दै इनरुवा आए । उनको भेट भयो सुनसरीमा सक्रिय गैरनेपाली नागरिकता बनाउने समूहसँग । उक्त समूहले गाविसदेखिकै कागज किर्ते बनाई गत वर्ष मंसिर ११ गते प्रशासन कार्यालयबाट उनको नागरिकता बनाइदियो ।
यी केही प्रतिनिधिमूलक घटनाहरूमात्र हुन् । सुनसरी प्रशासनबाट केही वर्षयता गैरनेपालीले नागरिकता लिने क्रम बढेको छ । गाविसदेखि प्रशासन कार्यालयसम्मका कर्मचारीलाई मिलाएर भारतीय, पाकिस्तानी र बंगलादेशीले सुनसरीबाट नागरिकता बन्ने क्रम बढ्यो ।
नेपाल नागरिकता ऐन, २०६३ (संशोधन) मा कुनै विदेशीले नेपाली नागरिकता लिनेलाई १ देखि ५ वर्षसम्म कैद र ५० हजारदेखि १ लाखसम्म जरिवाना वा दुवै हुन सक्ने प्रावधान छ । ऐनले नागरिकता दिलाउन संलग्नलाई ६ महिनादेखि ३ वर्षसम्म कैद र २५ हजारदेखि ५० हजारसम्म जरिवाना वा दुवै हुन सक्ने उल्लेख छ । किर्ते प्रमाणपत्र खडा गर्ने गराउनेको हकमा पनि १ वर्षदेखि ५ वर्षसम्म कैद र २० हजारदेखि १ लाखसम्म जरिवाना व्यवस्था छ ।
मंसिरमा सुनसरीबाट नागरिकता लिएका भारतीय नागरिक चन्द्रमोहन शर्माको कागजात प्रशासनबाटै हराएको र अन्यत्रैका गाविस सचिवको सिफारिसबाट नागरिकता दिएको देखिएको थियो । उनले लेखाएको गाविस कप्तानगन्जमा सचिव नै नरहेका व्यक्ति सिफारिसकर्ता भएको जिल्ला प्रशासनको नागरिकता रजिस्टरमा देखिएको छ । शर्माले कप्तानगन्ज ८ निवासी रामजतन शर्माको छोरा भई मंसिर ११ गते सुनसरीबाट नागरिकता लिए । प्रशासनको मुद्दाअनुसार जिल्लामा सातवटा किर्ते नागरिकतासम्बन्धी मुद्दा चलिरहेको छ ।
काँकडभिट्टामा ०६६ सालमा भारत सिक्किमका मुख्यमन्त्री पवन चाम्लिङले झापाबाट नागरिकता लिएको हल्ला चर्चाको विषय बन्यो । उनीविरुद्ध उजुरी भने परेन । उनले ०३७ सालतिर लिएको भनिएको नागरिकतामा नाम, थर सही भए पनि ठेगाना इलामको शनिश्चरे गाविस ५ बुधबारे उल्लेख गरिएको त्यस गाविसका कर्मचारी केशर परियारले जानकारी दिए ।
चाम्लिङ नागरिकता प्रकरणमा गाविसका पियन चन्द्र भट्टराई तीन महिना निलम्बनमा परे । परियारका अनुसार चाम्लिङको नागरिकता प्रकरणले नेपालमा भन्दा भारतमा बढी महत्त्व पाएको थियो । भारतीय सर्वोच्च अदालतले हालसालै चाम्लिङलाई निर्दोष ठहर गर्दै सफाइ दिएको छ ।
झापा प्रशासनले यसपटक भने आफू नेपाली भएको भन्दै नागरिकता लिने एक जनाविरुद्ध जिल्ला अदालतमा मुद्दा दायर गरेको छ । उसले दायर गरेको यो सम्भवतः नागरिकतासम्बन्धी पहिलो मुद्दा हो । ०५२ वैशाख १४ गते अनारमनी ७ बाट ०१२८१६०४ नं. को नागरिकता लिएको देखिन्छ ।
राष्ट्रवादी युवा समूहको उजुरीका आधारमा प्रशासनले गत माघमा झापा अनारमनी ७ का राजकुमार साहविरुद्ध अदालतमा मुद्दा दर्ता गराएको हो । साहकै सिफारिसमा पत्नी प्रमिलाले १६४६ र छोरी राधाले ०१९८१४३६ नं. को नागरिकता लिएको पुष्टि हुन्छ ।
भारतसँगको खुला सीमाका कारण झापाबाट धेरै गैरनेपालीले नागरिकता लिएको अनुमान रहे पनि उजुरी नपरेकाले पुष्टि हुन सकेको छैन । 'गैरनेपालीले नागरिकता लिएको विषयमा उजुरी आएको छैन,' प्रमुख जिल्ला अधिकारी शशिशेखर श्रेष्ठ भन्छन्, 'त्यसैले नेपाली र गैरनेपाली भनेर छुट्याएर कारबाही गर्न सक्ने अवस्था देखिँदैन । ०६३ सालमा दलीय सहमतिका आधारमा वितरण गरिएको नागरिकता सयौं भारतीय र भुटानी नागरिकले प्राप्त गरे ।
प्रशासनले झापा चकचकीका सुक्ले मुर्मुविरुद्ध डेढ महिनाअघि उजुरी परेको जनाएको छ । गलत मान्छेले नागरिकता पायो भनेर मुर्मुविरुद्ध बेनामे उजुरी आएको तर पुष्टि हुन नसकेको प्रशासन मुद्दा फाँटका डमरुवल्लभ गड्तौलाले जानकारी दिए ।
मोरङको शनिश्चरे भुटानी शरणार्थी शिविरका शरणार्थीले नेपाली नागरिकता लिएको पाइएको छ । नेपाली नागरिकता लिएका केही शरणार्थी मोरङकै अमरदहमा स्थायी बसोबास गर्दै आएका छन् ।
उनकी ७५ वषर्ीया सासू तिलारूपा सिवाकोटी सरकारले उपलब्ध गराउने वृद्ध भत्तासमेत लिने गरेकी छन् । शिविरकै सेक्टर-जे बस्ने भक्तबहादुर वाग्ले र रामबहादुर वाग्लेले पनि दुई वर्ष पहिला नक्कली बाबु बनाई नेपाली नागरिकता र राहदानी लिएर साउदी अरब पुगेको खुलासा भएको छ ।
सप्तरीमा मात्रै २ सयभन्दा बढी गैरनेपालीले नागरिकता लिएको पाइएको छ । नक्क्ली विवरण पेस गरी भारतीय नागरिकले नेपाली नागरिकता लिएका हुन् ।
जिल्ला प्रशासनमा ६ जना भारतीयले नेपाली नागरिकता लिएको भन्दै उजुरी परेको छ । नेपाली नागरिकता लिनेमा भारतीय सर्वसाधारणदेखि कुख्यात डनसम्म छन् । नागरिकता दिलाउन गाविसदेखि प्रशासन कार्यालयसम्मका कर्मचारीको मिलोमतो रहेको स्रोतको भनाइ छ ।
प्रशासन कार्यालय र इलाका प्रशासन कञ्चनपुरका कर्मचारीको मिलोमतोमा भारतीय नागरिकलाई नेपाली नागरिकता प्रदान गरिएको तथ्य भेटिएको छ ।
प्रशासन कार्यालयको मुद्दा फाँटका सुब्बा प्रेम भट्टराईले भारतीयले नेपाली नागरिकता लिएको विषयमा छानबिन भइरहेको र नक्कली नागरिकता पाउने भोला दास र उसलाई नक्कली छोरा बनाएर नक्कली विवरण दिने भारदह ६ का श्यामसुन्दर दासमाथि पक्राउ आदेश जारी गरिएको बताए ।
सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी होमबहादुर खड्कासमक्ष श्यामसुन्दरले दिएको बयानमा भारतीय नागरिक भोलालाई नेपाली नागरिकता दिलाउनमा भारदहका सचिव कवितलाल यादव, मुखिया महेन्द्र मुखियासहित स्थानीय केही व्यक्तिसमेत मिलोमतो रहेको बताएका थिए ।
यस्तै भारतीय कुख्यात डन धीरेन्द्र यादवले समेत नेपाली नागरिकता दुई जिल्लाबाट फरक फरकको नाममा लिएको पाइएको छ । ०६७ फागुन १२ मा खटिएको नागरिकता टोलीबाट यादवले सप्तरीको वभनगामा कट्टी गाविस २ निवासी बुवा शंकर यादव र आफू महावीर यादव भन्ने नाममा नागरिकता लिएका थिए । उनले सुनसरीको पश्चिम कुशाहा गाविस १ निवासी महेश यादवको नामबाट पनि नागरिकता लिएका छन् ।
राजविराज नगरपालिका ३ ठेगाना देखाएर भारतीय नागरिक विमल साहले पनि बुवा कालिप्रसादको नामबाट २७ पुस ०६७ मा नेपाली नागरिकता लिए । ०६७ कात्तिक ११ मा हर्दिया गाविसबाट विष्णु गेलाल भनिने व्यक्तिले स्थानीय वेदप्रकाशलाई बुवा बनाएर नागरिकता लिए ।
प्रजिअ कैलाशनाथ खरेलले गैरनेपालीले नागरिकता लिएको विषयमा उजुरी परेको बताउँदै यस्ता मुद्दाहरुको छानबिन थालेको बताए ।
नेपालगन्जमा झूटो विवरण दिई नागरिकता लिने गैरनागरिकबारे छानबिन सुरु गरिएको छ । बाँके र बर्दियामा उजुरीको संख्या बढे पनि पुष्टि भएरै बदर भएका घटना न्यून छन् ।
अधिकांश विवादित नागरिकता दलीय संयन्त्रको सिफारिसमा ०६३ मा वितरण गरिएका हुन् । गुलरिया नगरपालिका निवासी रामप्रसाद लोनिया, गुन्नु गडरिया, चेतनाथ भुर्जी, बैजनाथ भुर्जी र मान्साराम भुर्जीको नागरिकता छानबिनपछि गृह मन्त्रालयले बदर गरेको छ ।
उजुरीकै आधारमा गुलरिया नगरपालिका ८ का विष्णुकुमार सुनार, गुलरिया नपा १२ का अजमेर जोलाहाको नागरिकता खिची आवश्यक अनुसन्धान गरिरहेको स्थानीय प्रशासनले जनाएको छ । तत्कालीन प्रशासकीय अधिकृत तीर्थ भट्टराईले उनको नागरिकतामा हस्ताक्ष्ार गरेका थिए ।
भारत देवरिया घर भई उत्तरप्रदेश राज्यको बहराइच जिल्लास्थित स्थायी घर भएका दुर्गेश गुप्ताको नागरिकता छानबिन दायरामा परेको प्रशासन स्रोतले जनाएको छ । प्रजिअ रामकृष्ण सुवेदीले झूटो विवरण दिई नागरिकता लिएकामाथि छानबिन गरि आवश्यक कारबाही गरिने बताए ।
दाङको देउखुरी क्षेत्रमा गैरनागरिकले नागरिकता लिने केही प्रयास गरेको प्रशासनले स्विकारेको छ । हालसम्म अनुसन्धानमै भने एउटामात्रै छ । इलाका प्रशासन लमहीमा मात्रै हालसम्म अंग नपुगेका दुईवटा आवेदन आएको इलाका प्रमुख प्रदीप श्रेष्ठले बताए ।
जिल्लाका अन्य क्षेत्रमा यस्तो समस्या नभएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी ऋषिराम ढकालले बताए ।
सीमावर्ती विहार पूर्वी चम्पारण पिपराका ४१ वषर्ीय अमरेन्द्र प्रसादले ०६३ चैत ११ मा वीरगन्ज उपमहानगरपालिका १३ बाट नेपाली नागरिकता बनाएको प्रमाण फेला परेको छ । ३४१०२२/४८ नम्बरको नागरिकता लिएका अमरेन्द्रले उपमहानगर भित्रै छपकैयामा ६ कित्ता जग्गासमेत जोडेका छन् ।
६ महिनाको अवधिमा जिल्ला प्रशासन पर्सामा २५ जना भारतीयले झुक्याएर नेपाली नागरिकता लिएको उजुरी परेको मुद्दा अधिकृत ललित झाले बताए । स्थानीय दलकै सिफारिसमा गैरनेपालीले नागरिकता पाएकाले अनुसन्धानमा कठिनाइ भइरहेको प्रजिअ नागेन्द्र झाले बताए । उनले भने, 'प्रारम्भिक अनुसन्धानमै असहयोग भएको छ ।'
गत माघमा भारत विहारको पूर्वी चम्पारण अरेराज थाना सरैयापिपरा गाउँ निवासी अमरेन्द्र प्रसादले नागरिकता टोलीमार्फत वीरगन्ज १३ बाट ३४१०२२ नम्बरको लिएका नागरिकता विरुद्धमा प्रसादको भारतीय रासन कार्डलगायत प्रमाणसहित प्रशासनमा उजुरी परेको छ । पूर्वी चम्पारणकै जैतापुर लक्ष्मनवा निवासी नन्दकिशोर दास तत्वा, सुदामा साह तेलीले पर्साको सबैठवा गाविसबाट नागरिकता लिन सफल भएको स्थानीय रामबाबु प्रसाद चौरसियाले उजुरी दिएका छन् ।
सीमावर्ती घोडासन, रक्सौल, सुगौली बजारबाट वीरगन्ज र आसपासका क्षेत्रमा व्यापार व्यवसाय गरिरहेका अधिकांश भारतीयहरूले नागरिकता हासिल गरेपछि पछिल्लो समयमा घर बनाउन थालेका छन् । मालपोत कार्यालयको स्रेस्ता अनुसार सहरको पूर्व र पश्चिममा बसेको नयाँ बस्तीमा अधिकांश घर अभियानकै समयमा नागरिकता लिनेहरूको देखिन्छ ।
कुख्यात अपराधी बब्लु श्रीवास्तवले १२ वर्षअघि कपिलवस्तुको जबाभारी गाविसबाट नेपाली नागरिकता लिएको ठाउँ हो यो । भारतीय जेलमा रहेका उनकै निर्देशनमा पूर्वराज्यमन्त्री मिर्जादिलसाद बेगको हत्या भयो । त्यस्तै कुख्यात भारतीय अपराधी त्रिलोकसिंह शाहीले ४ वर्षअघि कपिलवस्तुको कृष्णनगरबाट खटिएको टोलीबाटै नागरिकता लिएका थिए ।
त्यस्तै कुख्यात अपराधी इब्राहिम मुसलमानले कपिलवस्तुको अभिराब गाविसबाट ४ वर्षअघि नेपाली नागरिकता लिएको खुलासा भएको छ । उनीमाथि पाकिस्तानी गुप्तचर संस्था आईएसआईको एजेन्ट रहेको आरोप छ । भारतीय प्रहरीको सर्वाधिक खोजीमा रहेका बेला उनले नेपाली नागरिकता लिएको रहस्य सार्वजनिक भएको हो ।
उजुरीलगत्तै प्रहरीले उनलाई गत वर्ष माघको पहिलो साता पक्राउ गरी सार्वजनिक तथा हातहतियारसम्बन्धी मुद्दा चलाएको थियो । प्रहरीले उनलाई रूपन्देही भैरहवाबाट पक्राउ गरी कपिलवस्तु पठाएको थियो । उनीसँगै उनका कान्छो छोरा ताहिरसमेत पक्राउ परेका छन् । नेपाली नागरिकता बनाएर सजिलै नेपालमा बस्न सकिन्छ भनेर लाखौं खर्च गरी उनले नेपाली नागरिकता बनाएका थिए । इब्राहिमले ५० हजार दिएर टोलीबाट ३८३०१२/०६४ नम्बरको नागरिकता लिएका थिए । स्रोतअनुसार सरजमिन र सनाखत गर्नेलाई एक/एक हजार, गाविस सचिवलाई ५ हजार, दलका प्रतिनिधिलाई तीन/तीन हजार, टोली प्रमुखलाई १० हजार तथा एक दलाललाई ४० हजार दिएर उनले नागरिकता बनाउन सफल भएका थिए ।
उनले पैसाको बलमा ०६३ माघ गाविसमा खटिएको टोलीबाट नागरिकता लिएका थिए । जन्मका आधारमा नागरिकता पाउन सफल भएका इब्राहिम भारतको उत्तर प्रदेशअन्तर्गत बहराइचको नजिरपुरा गाउँवासी हुन् ।
नागरिकताकै आधारमा इब्राहिमले प्रशासन कार्यालयबाट ३७१०५०२ नम्बरको राहदानीसमेत बनाएका थिए । श्रीमती मीना बेगमलाई उनले वैवाहिक अंगीकृत आधारमा ३८१०१२/१९६३ नम्बरको नागरिकता दिलाएका छन् ।
सबै प्रक्रिया पूरा गरी आफूले इब्राहिमलाई नागरिकता प्रदान गरेको टोली प्रमुख कृपाशंकर गुप्ताले बताए । बेनामे उजुरी गरेका आधारमा उनको नागरिकता छानबिन भएको थियो । भारतीय दबाबपछि गृह मन्त्रालयले मन्त्रीस्तरीय निर्णय गरी उक्त नागरिकता खारेज गरेको थियो ।
त्यसैगरी ४ वर्षअघि गैरनेपालीलाई नागरिकता दिएको प्रकरणलाई स्थानीय प्रशासनले अझै टुङ्गो लगाउन सकेको छैन । पैसाको बलमा गैरनेपालीलाई नागरिकता लिएको भन्दै माओवादीले जिल्लाको दक्षिण बलुहवा गाविसबाट १४ थान नागरिकता प्रमाणपत्र कब्जामा लिएर छानबिनका लागि प्रशासनलाई बुझाएको थियो ।
०६३ फागुनमा तत्कालीन प्रजिअ नरेन्द्र दाहाललाई बुझाएको उक्त नागरिकताका विषय अहिले तामेलीमा रहेको छ । ४ वर्ष बढी भइसक्दा पनि जिल्ला प्रशासन कार्यालयले नागरिकता प्रकरणका फाइल थन्क्याएर राखेको छ । यो प्रकरणले समयमै निकास नपाउँदा अरू शंकास्पद नागरिकताको पनि छानबिन हुन सकेको छैन ।
सरकारद्वारा गाउँगाउँमा पठाइएका नागरिकता टोलीद्वारा नागरिकता वितरण भइरहेका बेला ०६३ फागुन १७ मा बलुहवा गाविसबाट भारतीयले नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्र लगिरहेको थाहा पाएपछि पुगेका माओवादी जिल्ला नेताहरूको टोलीले ३२ थान नागरिकता कब्जा लिएका थिए ।
जिल्लामा ४ वर्षअघि खटिएको नागरिकता टोलीले वंशज, जन्मसिद्ध र वैवाहिक अंगीकृत गरी ४९ हजार ८ सय १४ नागरिकता वितरण गरेकामा ७२ वटा सम्बन्धमा उजुरी परेको छ ।
भारतीय नागरिक तुसार अधिकारीले एजाज अहमदको नामबाट नागरिकता लिएको उजुरी गत फागुनमै प्रशासनले छानबिन थालेको थियो । उजुरी परेको ८ महिनापछि मात्र उनलाई प्रशासनमा हाजिर गराएको थियो । जिल्लाको सिहोखोर ९ मा बस्दै आएका उनलाई प्रशासनले छानबिनका नाममा सादा तारेखमा राखेको छ ।
भारत पश्चिम बंगालस्थित नदीया जिल्ला कठघडा गाउँ थाना कृष्णानगरका तुसारले पैसा खर्च गरेर ४ वर्षअघि खटिएको टोलीबाट नागरिकता लिएको बताएको छ । उनले तिर्तिखी गाविसमा खटेको टोलीबाट ३० हजार खर्चेर ०६३ फागुन ३० मा नागरिकता लिएका हुन् ।
प्रकाशित मिति: २०६८ वैशाख १७ ०८:४९
